Khi mới bắt đầu học Phật theo truyền thống Theravāda, nhiều Phật tử khi nghe nhắc tới “Tam Tạng Kinh Điển” và lập tức thấy… nặng. Dày. Khó. Có cảm tưởng đây là kho tàng chỉ dành riêng cho chư Tăng và các nhà nghiên cứu giáo lý. Tuy nhiên, nếu tiếp cận đúng phương pháp, chúng ta sẽ thấy Tam Tạng vô cùng gần gũi. Nó giống như bản đồ tổng thể của con đường tu tập, được phân định rạch ròi để người học dễ dàng nắm bắt.
1. Tam Tạng là gì?
Về mặt từ nguyên, Tam Tạng (Tipiṭaka) có nghĩa là “ba chiếc giỏ đựng”, ám chỉ ba phân loại chính để lưu truyền và tổ chức lời dạy của Bậc Toàn Giác.
Hệ thống này được phân chia thành:
Vinaya Piṭaka – Tạng Luật
Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Hệ thống Theravāda đã bảo tồn vẹn nguyên Tam Tạng bằng tiếng Pāḷi cổ, và được công nhận là bộ giáo điển nguyên sơ, có tính hệ thống và sát thực nhất với lời dạy ban sơ của Đức Phật.
2. Tạng Luật – Nền tảng của đời sống tu tập
Tạng Luật chủ yếu dành cho chư Tăng Ni, nhưng người tại gia hiểu Luật sẽ tu rất vững.
Mục đích cốt yếu của giới luật không nằm ở sự ràng buộc, mà nhằm:
Duy trì sự trong sạch trong nếp sống
Hóa giải những mâu thuẫn và rắc rối
Thiết lập nền tảng cho sự phát triển của Định và Tuệ
Tóm lại một cách súc tích:
Giới luật là giới hạn an toàn để điều chỉnh hành vi và lời nói
Người mới bắt đầu chỉ cần nắm vững những nguyên tắc cơ bản:
Nhân – duyên – quả trong hành vi
Biết rõ các ranh giới đạo đức
Sống có kỷ luật và trách nhiệm
Tạng Kinh – Kho tàng pháp thoại của Đức Thế Tôn
Trong ba tạng, Tạng Kinh là nội dung phổ biến và dễ tiếp cận nhất với người tại gia.
Phần này lưu giữ:
Các bài thuyết pháp của Đức Phật
Các cuộc đàm luận giữa Ngài với các vị đệ tử, giới quyền quý, thường dân và các đạo sư khác
Các hướng dẫn cụ thể về Tứ Diệu Đế: khổ, tập, diệt, đạo
Tạng Kinh được chia thành 5 bộ lớn (Nikāya), trong đó:
Sắp xếp theo độ dài của các bài kinh: trường, trung và tiểu
Bao gồm các bản kinh mang tính ứng dụng cao như Dhammapada hay Satipaṭṭhāna Sutta
Nhiều bản kinh tập trung tháo gỡ các vấn đề thiết thực của con người
Một cách khái quát:
Đây là con đường đạo đức được cụ thể hóa bằng lời dạy, ví dụ minh họa và trải nghiệm thực tế
Người mới học Phật nên bắt đầu từ Tạng Kinh.
Tìm hiểu Tạng Vi Diệu Pháp – Cơ chế vận hành của ý thức
Mặc dù Abhidhamma là nội dung có tính trừu tượng và đòi hỏi tư duy cao, nhưng đây lại là phần uyên thâm nhất.
Nếu coi:
Tạng Kinh là “Phật dạy gì”
Thì Vi Diệu Pháp là “Pháp vận hành như thế nào”
Tạng Vi Diệu Pháp đi sâu vào các khía cạnh:
Tâm là gì?
Cấu trúc của một đơn vị tâm thức (sát-na)
Vì sao có tham – sân – si?
Nghiệp được tạo và trổ quả ra sao?
Dành cho hành giả sơ cơ:
Không cần học Vi Diệu Pháp ngay
Nhưng biết rằng nó tồn tại giúp tránh hiểu sai Phật pháp theo cảm tính hay niềm tin mơ hồ
Mối liên hệ giữa Tam Tạng và Tam Học
Có một sự tương quan rất logic:
Vinaya Piṭaka tương ứng với Giới (Sīla)
Kinh Tạng hỗ trợ cho Định học
Vi Diệu Pháp là phương tiện rèn luyện Tuệ học
Hệ thống Tam Tạng là một chỉnh thể thống nhất, trong đó các phần tương trợ nhau:
Nhờ giữ Giới sạch trong mà Định lực được củng cố
Có Định → Tuệ mới sinh
Nhờ có Tuệ mà hành giả hiểu được giá trị của Giới và giữ gìn một cách tự nhiên
Lộ trình tìm hiểu Tam Tạng cho người mới
Hướng đi đơn giản cho bạn:
Đừng cố “học hết”
Hãy học theo thứ tự:
Hiểu tinh thần Giới
Ứng here dụng các bài Kinh để quán chiếu thực tế cuộc sống
Nếu có điều kiện thuận lợi, hãy đào sâu Vi Diệu Pháp để mở mang trí tuệ chuyên sâu
Mục đích cuối cùng của việc học Tam Tạng không phải là sự phô trương học thuật, mà là:
chuyển hóa thân – khẩu – ý trong đời sống hằng ngày